Henri Lipmanowicz & Keith L. McCandless – Liberating Structures

Liberating Structures – De verrassende kracht van bevrijdende structuren,
Henri Lipmanowicz & Keith L. McCandless,
Heart Media BV, 2021, ISBN 978 908 984 0189

Voordat ik dit boek van de grondleggers van Liberating Structures (LS) gelezen had, had ik  natuurlijk al wat gehoord over deze bevrijdende structuren. Ze zijn immers in de Agile wereld erg populair. Bij mij bestond de indruk dat LS louter om een set van 33 werkvormen gaat, waar je er  een van kunt uitkiezen om een meeting eens anders in te steken.

Niets is minder waar. Het lezen van dit boek heeft mijn mening radicaal veranderd.
In hoofdstuk 2 worden LS afgezet tegen conventionele vergaderstructuren, zoals presentaties (toespraak of lezing) of de open en de geleide discussie. Deze conventionele structuren neigen naar te veel controle over de inhoud of te weinig structuur. Het gevolg hiervan is dat meetings niet opleveren wat ze op kunnen leveren. LS zorgen er voor dat er een goed gestructureerde en gespreide controle is. Ze zijn zodanig ontworpen dat alle deelnemers actief betrokken worden.

In het eerste deel van het boek wordt in 3 hoofdstukken uitgelegd hoe LS werken en waarvoor je ze allemaal kunt inzetten (en dat is niet alleen in een Agile-omgeving). Elke verandering kan je met behulp van LS adequaat ondersteunen. Het belangrijkste kenmerk van de aanpak is dat de deelnemers zelf verantwoordelijk worden over de inhoud en de stappen die ze gaan zetten. Het management biedt handvatten aan om die kennis te ontsluiten. Ze noemen het ‘Bevrijdend leiderschap’. Zelf noem ik het liever ‘Faciliterend leiderschap’.

In deel 2 van het boek beschrijven de auteurs in drie hoofdstukken hoe de 33 werkvormen ingezet kunnen worden: los, in een kleine keten of in een langer proces. Persoonlijk vind ik dat ze, met name bij de laatste twee, te makkelijk over het procesontwerp heen stappen. In elke keten van werkvormen is het essentieel dat een vervolgwerkvorm het resultaat van de vorige werkvorm oppakt.

In deel 3 en deel 5 bespreken de auteurs praktijkvoorbeelden van het gebruik van LS. Hierdoor krijg je een goede indruk van de Kracht en de vele mogelijkheden van LS. Het is daardoor veel meer dan een werkvormenboek.

Deel 4 is de veldgids. Hierin worden de 33 werkvormen beschreven op basis van onderdelen:

  1. De uitnodiging;
  2. Ruimte en materialen.
  3. Deelname.
  4. Groep samenstelling.
  5. Stappenplan en tijdsduur.

Hierbij valt de diversiteit van de 33 werkvormen op. Ze komen uit diverse stromingen van faciliteren, bijv. waarderend faciliteren, oplossingsgericht werken. Een facilitator zal vrijwel alle werkvormen herkennen. Bij de meeste werkvormen staat dan ook een bronvermelding. Soms ontbreekt deze, terwijl het toch een bekende werkvorm is.
Een werkvorm waar ik het zelf moeilijk mee heb, is de ‘9-maal waarom’.  De waarom-vraag roept namelijk bij veel mensen op dat ze verantwoording ergens voor af moeten leggen en dat kan irritatie opwekken.
Er is ook een werkvorm die ik mis en dat is de lijnopstelling of schaalvraag. Deze werkvorm haalt namelijk heel snel naar boven wat er speelt in een organisatie.

Voor wie is dit boek geschikt
Dit boek is geschikt voor iedereen (projectleiders, teamleiders, scrum masters, verander-managers, organisatie adviseurs, team coaches, …)  die meer uit een groep wil halen.
Ook voor beginnende  facilitators is het een handig boek, want je hebt gelijk de beschikking over een uitgebalanceerde set met 33 werkvormen die je later zelf kunt gaan uitbreiden.

Toch twee kleine minpuntjes aan het boek. Het is erg Amerikaans geschreven. Dat houdt in dat te pas en te onpas wordt geschreven dat LS dé oplossing zijn. Er zijn andere methodes die ook een oplossing kunnen bieden voor de in het boek beschreven vraagstukken. Het tweede minpuntje heeft te maken met de vertaling: Liberating Structures wordt namelijk consequent vertaald met ‘Bevrijdende Structuren’. Ik zou er zelf voor gekozen om de term niet te vertalen, omdat deze zo ingeburgerd is.

Henri Haarmans

Zelfstandig trainer, facilitator, coach

Tags:
Terug naar het overzicht